كه نسب ايشان به اين‌كس معروف است در درجهء بعد از حق والدين مىباشد و بايد كه رعيت‌دارى و حق‌گزارى آن‌ها ايضا بر وجه معروف و به قدر امكان نموده شود . و در حديث نبوى است كه « اعجل الطاعة ثوابا صلة الرّحم » « 1 » ؛ يعنى طاعتى كه ثواب . او به تعجيل‌تر از ساير طاعات باشد صله نمودن به رحم است . و در حديث ديگر است كه « من كان يؤمن باللّه و اليوم الاخر فليصل رحمه » « 2 » ؛ يعنى كسى كه ايمان به خداوند و به روز آخر و معاد دارد ، پس بايد كه صله بنمايد به رحم خود . و معناى صله ، مال دادن و اعانت نمودن به دست و به زبان و زيارت نمودن و تعظيم و توقير كردن و دعا نمودن و اذيت را بازداشتن و امثال اين‌ها است . و در نبوى است ايضا كه « بلوا الارحام و لو بالسّلام » « 3 » ؛ يعنى صله بنماييد با ارحام خود هرچند كه به مثل سلام نمودن بر ايشان باشد . و ترك صلهء رحم را قطيعه گويند و از جمله گناهان كبيره و موجب كوتاهى عمر و تنگى معيشت و خزى و خسران دنيوى است ايضا . و بايد دانسته شود ايضا كه كسانى كه بالنسبه به اين‌كس به منزلهء پدر و مادر مىباشند و متوجه تربيت يا تأديب اين‌كس شده باشند ، مثل دايه و اجداد و جدّات و اخوال و خالات و اعمام و برادران بزرگ‌تر و دوستان پدر و مادر كه غالبا ايشان متوجه تربيت يا تأديب اين‌كس مىشوند ، حقوق و عقوق ايشان ايضا مثل حقوق و عقوق پدر و مادر است . و اما معلم و آن كسى است كه در حقيقت ، تربيت روح مىدهد و ارشاد اين‌كس را به امر آخرت و كمال نفس و صلاح دين و مرضات خداوند مىنمايد ، پس حق او به مراتب از حق پدر و مادر بيشتر و مقدم‌تر است و عقوق او شديدتر مىباشد و به همان قدر كه تفاوت ما بين روح و قالب است در شرافت ، همان‌قدر تفاوت ما بين حق معلم و حق پدر و مادر است . و از اين‌جا است كه حق پيغمبران و ائمه عليهم السّلام كه معلم روحانى و ارشاد نمايندهء بندگان به امر اخروى و مرضات خداوند و كمال نفس و صلاح دين

--> ( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 347 ، باب قطعية الرحم ، ح 4 ؛ اين حديث از امام محمد باقر از على عليه السّلام مىباشد ، ولى آن‌چه از پيغمبر رسيده در همين اثر ، ج 2 ، ص 152 مىباشد ؛ حديث اين‌چنين است : « انّ اعجل الخير ثوابا . . . » . ( 2 ) . فتح البارى ، ج 10 ، چاپ دار المعرفة ، ص 532 ، رقم 6138 ، و ج 10 ، ص 652 ، رقم 6138 . ( 3 ) . عوالي اللئالى ، ج 1 ، ص 290 ، رقم 151 ؛ و حديث اين‌طور است : « بلوا ارحامكم و لو بالسلام » .